także Drzewo Kosmiczne (bądź koncepcja Nawia-Prawia-Jawia) - to wyobrażenie wszechświata według Mitologii Słowian.

Słowianie wyobrażali sobie wszechświat pod postacią ogromnego, rozłożystego dębu, zwanego Drzewem Świata. Drzewo to dzieliło się na trzy części (tzw. trójpodział), czyli trzy światy:

• Prawię (siła sprawcza, byt nadrzędny) - był to "wyższy", niewidzialny dla ludzi świat, położony w koronie drzewa, zamieszkiwany przez bogów. Świat bogów został stworzony na samym początku przez boga-ojca Roda, zaś władzę nad nim sprawował Swaróg, czyli bóg słońca.
• Jawię (to, co jawne) - czyli ludzki świat widzialny położony na poziomie pnia drzewa, zamieszkiwany przez ludzi podporządkowanym bogom mieszkającym w Prawii. Tym światem rządził Perun - bóg piorunów.
• Nawię (to, co nie jawne) - podziemny świat umarłych, położony w korzeniach dębu. Do Nawii wędrowały dusze zmarłych po ich śmierci. W Nawii władzę sprawował Weles; bóg umarłych oraz inwentarza.

Nad całym Drzewem Świata, czyli nad wszystkimi trzema światami sprawował pieczę smok Trzygław.

Wbrew wielu domysłom, Nawia nie była słowiańskim odpowiednikiem piekła; Słowianie nawet nie znali takiego pojęcia. Nawia była po prostu miejscem, dokąd wędrowały i gdzie podporządkowane Welesowi mieszkały dusze ludzi po ich śmierci, bez podziału na ludzi "lepszych" i "gorszych" (dusze ludzi złych ewentualnie mogły się przemieniać w rozmaite demony, np. Ogniki, pokutując tym za swoje zło wyrządzone za życia), niejako kontynuując swój dotychczasowy żywot. Późniejsze utożsamianie Nawii z piekłem, a jej władcy - Welesa - z Szatanem to już nabytki chrześcijańskie, utworzone przez chrześcijańskich misjonarzy na potrzeby nauczania Słowian nowej religii.

W koronie dębu miał swoje gniazdo magiczny Ognisty Ptak, posiadający zabójcze spojrzenie (znany także Złotym Kurem bądź Rarog)iem, który miał być posłańcem pomiędzy Prawią a Jawią, a jednocześnie strażnikiem Prawii. W jego korzeniach żyła zaś ogromna żmija, mogąca swobodnie poruszać się pomiędzy światem Nawii a Jawii, a zarazem będąca strażnikiem Nawii.

Pień dębu miał być jakoby "tunelem" pomiędzy Nawią a Prawią, równocześnie przechodzącym przez Jawię. Według wielu domysłów, miejscem gdzie ów pień przecinał świat ludzki (czyli tzw. axis mundi), miała być Łysa Góra bądź inne góry szczególnie czczone przez Słowian. Słowianie żyjący wokół takiego miejsca nie widzieli oczywiście korony dębu zamieszkiwanej przez bogów - ponieważ Prawia była dla zwykłych ludzi niewidzialna - mimo że "mieli ją nad sobą".

Według różnych opowieści Drzewo Świata miało się znajdować jakoby w ogromnej kuli, która była podzielona na dwie części; jedna część na czarno, a druga na błękit. Kula ta bez przerwy się obracała, tak że ludzie w Jawii widzieli albo część czarną (była noc), albo część błękitną (był dzień).

Podział taki jest opisany m.in. w Księdze Welesa (źródło o niepotwierdzonej autentyczności). Jednak koncepcję trójpodziału wszechświata spotyka się nie tylko u Słowian, ale u prawie wszystkich ludów indoeuropejskich. Równie dobrze za Prawię uznać więc można poniekąd Wyraj niebiański, za Jawię – świat ziemski, a za Nawię - Wyraj Podziemny lub jak sama nazwa wskazuje Nawie, krainę duchów (termin Nawii potwierdzony jest także w innych, wcześniejszych niż Księga Welesa źródłach).

Pod postacią ogromnego drzewa (a konkretniej jesionu) wszechświat wyobrażali sobie również Stwory.Wikingowie (zobacz: Yggdrasil).

Drzewa życia wdg. innych

• W ikonografii mezopotamskiej dość często napotkamy stylizowane drzewa w „towarzystwie" węży, demonów o postaci podobnej do gryfa, czy też emblematów niezoomorficznych. Jest wreszcie drzewo zwane po sumeryjsku huluppa. Przytoczmy obszerniejszy fragment mitu, bowiem są w nim zgromadzone liczne elementy pewnego mitycznego kompleksu, a kto wie czy w tej lub podobnej opowieści nie kryją się prototypy niektórych motywów biblijnych.
• Aby zrozumieć czym naprawdę w myśleniu mitycznym jest Drzewo Życia czy Rajskie Drzewo, należało by podkreślić konieczność zmiany optyki — otóż nie jest tak, że w raju znajduje się Drzewo, innymi słowy, że Drzewo jest tu dlatego, że zaistniała przestrzeń sakralna zwana rajem (czy jakkolwiek inaczej) — przeciwnie — to Drzewo ewokuje świętość przestrzeni rozciągającej się wokół niego. Dlaczego? Bo podstawowa intuicja mityczna to idea centrum — a to centrum stanowi Drzewo — albo Góra, świątynia itd. To od centrum począwszy sakralizuje się przestrzeń, stąd „rozwija się" obszar życia.

Zobacz też

• Księga Welesa;
• mitologia Słowian;

Linki zewnętrzne

• Nawia-Prawia-Jawia jako mit dziejotwórczy
• Nawia-Prawia-Jawia - szerszy opis i źródła na stronach RKP

Hasło z kategorii: Mitologia słowiańska