Deprecated: Function eregi() is deprecated in /cookbook/totalcounter.php on line 227

Deprecated: Function eregi() is deprecated in /cookbook/totalcounter.php on line 228

Deprecated: Function eregi() is deprecated in /cookbook/totalcounter.php on line 229

Warning: Cannot modify header information - headers already sent by (output started at /cookbook/totalcounter.php:227) in /pmwiki.php on line 1120
basnie.pl - STWOROPEDIA > Slownik / BajkaLudowa

Bajka Ludowa

Aby edytować należy się zalogować
Logowanie | Nowy Edytor

to gatunek prozy ludowej, opowiadanie ludowe przekazywane ustnie. Obejmuje wiele odmian:

Polski termin "bajka" miał w minionych wiekach odcień pejoratywny (ujemny), był synonimem plotki, kłamstwa, toteż wydawca pierwszego polskiego zbioru bajek, K. W. Wójcicki, wprowadził nowy termin "klechda". Słowo "klechda", zarezerwowane przez Wójcickiego dla bajki magicznej, na ogół się nie przyjęło, choć po latach posłużył się nim B. Leśmian w tytule Klechd sezamowych (1913) i Klechd polskich (1956). Przyjęła się natomiast nazwa "baśń".

W epoce romantyzmu, zgodnie z ówczesnymi poglądami na literaturę ludową, bajkę uznano za gatunek niezwykle archaiczny, zawierający rzekome echa wierzeń i mitów.

Momentem przełomowym było ukazanie się edycji bajek ludowych niemieckich filologów i folklorystów, braci Jacoba L. K. i Wilhelma Grimmów: Kinder- und Hausmarchen (1812-15, wydanie polskie Baśnie dla dzieci i młodzieży, 1895), po której ukazały się inne zbiory. W Polsce były to Klechdy (1837) Wójcickiego, bajki zebrane w dziele Lud (1857-90) O. Kolberga, teksty w czasopismach ludoznawczych epoki pozytywizmu, a ponadto także inne zbiory.

Wielkość zebranego materiału (około 6 tys. wariantów, tj. pojedynczych zapisów) skłaniała do rozpoczęcia prac systematyzujących i studiów interpretacyjnych. Wstępem do nich miało być uporządkowanie bajek i ujęcie ich w katalog, zainicjowany w 1888 przez etnografa, językoznawcę i muzykologa J. A. Karłowicza. Dopiero jednak pod wpływem tzw. szkoły geograficzno-historycznej (zwanej też szkołą fińską, od ośrodka w Helsinkach), która wypracowała wzorce dla materiału międzynarodowego, oparte na klasyfikacji według wątków, czyli zasadniczego szkieletu akcji, powstał polski katalog Polska bajka ludowa w układzie systematycznym, przygotowany przez J. Krzyżanowskiego w czasie okupacji, wyd. 1962-63. Pozwala on na dokładny wgląd w zasób polskich bajek ludowych i na podejmowanie szczegółowych studiów.

Mimo wielu prac poświęconych bajce magicznej ani jej początki, ani związki międzynarodowe nie są dotąd dostatecznie znane.

Wiadomo, że:

  1. różne wątki powstawały w różnych czasach (bajki z papirusów egipskich pochodzą sprzed III tysiąclecia p.n.e., inne prawdopodobnie ze średniowiecza, inne są późniejsze),
  2. tę samą lub bardzo bliską treść mają bajki z różnych kontynentów,
  3. łączy je podobieństwo poetyki.

Wśród odmian bajek ludowych największym zainteresowaniem cieszy się bajka magiczna (baśń) ze względu na charakterystyczną poetykę, typowość bohaterów, epickość, żywość akcji (przewaga dialogu), stabilność budowy. Ostatnia cecha dała impuls do badań strukturalnych, zapoczątkowanych w 1927 przez etnografa radzieckiego W. Proppa.

Literackie adaptacje wątków ludowych nastręczają wiele trudności, zwłaszcza że bajka, której słuchaczami dawniej byli głównie dorośli, stała się obecnie domeną odbiorcy dziecięcego.

Bajka magiczna (np. Kopciuszek, Zabójca smoka, Jaś i Malgosia, Brat-baranek) w swym dawniejszym kształcie wygasa, spotyka się ją w terenie coraz rzadziej, a sygnałem jej zaniku jest dezintegracja wątków, z których pozostają osobno opowiadane jej części składowe, zwane motywami.

Źródło

Dodatkowe źródła

  • Książka: J. Krzyżanowski "W świecie bajki ludowej", Warszawa 1980.

Hasło z kategorii: Terminologia Literatury


Stronę modyfikowano 15-06-2007, godz. 01:15
Stronę utwrzył: .
Ostatnie zmiany: BeataMR.